Nüvə təhlükəsi və süni intellekt: Qlobal fəlakət nə qədər yaxındır?

Nüvə müharibəsi və süni intellektdən böhranlı məqsədlərlə istifadə olunması qlobal fəlakətə gətirib çıxara bilər. Bu risklər nüfuzlu “The Lancet” jurnalında dərc olunan ekspertlər komissiyasının yeni hesabatında yer alıb. Müəlliflər XXI əsrin sonuna qədər bəşəriyyətin sağlamlığı və sağ kalması üçün 17 bir-biri ilə əlaqəli təhlükə müəyyən ediblər. Onların qiymətləndirməsinə görə, ən pis ssenaridə nüvə münaqişəsi və süni intellektin təhlükəli tətbiqi bəşəriyyətin yox olmasına səbəb ola bilər. Bununla belə, mütəxəssislər belə bir nəticəni qaçılmaz hesab etmir, lakin olası fəsadların ciddiliyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

Karib Böhranından Müasir Dövrlərə: Nüvə Təhdidi Niyə Hələ Də Aktualdır?

Soyuq müharibə illərində dünya artan nüvə fəlakətinin astanasında idi. 1962-ci il Karib böhranı böyük dövlətlər arasındakı qarşıdurmanın nə dərəcədə irəli gedə biləcəyini nümayiş etdirdi. Bu gün də nüvə silahı qlobal risklərin əsas mənbələrindən biri olaraq qalır.

Genişmiqyaslı nüvə müharibəsinin fəsadları yalnız dağıntılar və insan tələfatı ilə məhdudlaşmayacaq: bu, iqlim proseslərini pozaraq qlobal ərzaq böhranına yol aça bilər.

Süni İntellektin Risk Tərəfi: Bioloji Silahlar və Avtonom Sistemlər

Bu təhlükəyə süni intellektin (Sİ) inkişafı ilə bağlı risklər də əlavə olunur. Texnologiyalar beynəlxalq tənzimləmə mexanizmlərinin yeni imkanlara uyğunlaşmasından daha sürətlə təkmilləşir. Ekspertlər süni intellektin aşağıdakı sahələrdə istifadə olunmasının yaratdığı təhlükələrə diqqət çəkirlər:

• Bioloji silahların işlənməsi;

• Kritik infrastruktura kiberhücumlar;

• Kafi dərəcədə insan nəzarəti olmayan müstəqil (avtonom) sistemlərin yaradılması.

Bəşəriyyəti Gözləyən 17 Qlobal Təhlükə

Nüvə münaqişəsi və süni intellekt hesabatda nəzərdən keçirilən 17 təhlükədən yalnız ikisidir. Digər qlobal problemlər sırasına bunlar daxildir:

• İqlim dəyişikliyi və ətraf mühitin çirklənməsi

• Yoluxucu xəstəliklər və yeni pandemiyalar

• Bakteriyaların antibiotiklərə qarşı davamlılığı

• Havanın çirklənməsi və uşaqlar arasında qida çatışmazlığı

Bu problemlər miqyasına və başvermə ehtimalına görə fərqlənsə də, bir-birini gücləndirə bilər. Buna görə də ekspertlər hökumətləri olası böhranlara əvvəlcədən hazırlaşmağa, səhiyyə sistemlərini gücləndirməyə, texnologiyaları inkişaf etdirməyə və təhlükələrin erkən aşkar edilməsi mexanizmlərini təkmilləşdirməyə çağırırlar.

Nəticə: Tarixi dejavu ondan ibarətdir ki, bəşəriyyət yenidən öz texnoloji inkişafının və rəqabətinin fəsadları ilə üz-üzə qalır. Fəlakət əvvəlcədən müəyyən olunmayıb, lakin gələcək dövlətlərin bu gün qəbul etdiyi qərarlardan asılıdır.