Bu gün Azərbaycan ədliyyə orqanlarının yaradılmasının 108-ci ildönümü qeyd olunur. Hər il noyabrın 22-si ölkəmizdə ədliyyə işçilərinin peşə bayramı kimi qeyd edilir. Bu tarix Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 2000-ci il noyabrın 11-də imzaladığı Sərəncamla təsis olunub.
Realist.az xəbər verir ki, ötən bir il ərzində ədliyyə sistemində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi, vətəndaşlara göstərilən xidmətlərin əlçatanlığının artırılması, rəqəmsal texnologiyaların və süni intellektin tətbiqi, eləcə də hüquqi mexanizmlərin müasirləşdirilməsi istiqamətində bir sıra yeniliklər həyata keçirilib.
İslahatlar icra və probasiya fəaliyyətindən tutmuş penitensiar sistemə, məhkəmə ekspertizasından notariat xidmətlərinə qədər geniş sahələri əhatə edib.
İcra sahəsində yeni mexanizmlər və kadr islahatları
Ədliyyə sistemində diqqət yetirilən əsas istiqamətlərdən biri icra fəaliyyətinin səmərəliliyinin yüksəldilməsi olub. İş həcminin artmasına baxmayaraq, görülən tədbirlər nəticəsində icra göstəricisi 65 faizə çatdırılıb. Bu, indiyədək qeydə alınan ən yüksək nəticə kimi təqdim olunur.
İcra prosesində yeni mexanizmlərin tətbiqi məqsədilə qəbul edilmiş “Xüsusi icra məmurları haqqında” Qanunun icrasına 2026-cı ildən başlanılıb. Qanun icra sahəsində resurslardan daha səmərəli istifadəni, iş yükünün optimallaşdırılmasını və fəaliyyətin təkmilləşdirilməsini nəzərdə tutur.
Bu çərçivədə xüsusi icra məmuru vəzifəsinə qəbul üzrə müsabiqə başa çatıb. Seçim mərhələlərini uğurla keçən 8 namizəd icbari təlimlərə cəlb edilib. Hazırlıq prosesini tamamlayan namizədlər qiymətləndirmədən sonra staj mərhələsinə keçəcəklər.
Dövlət icra məmurlarının işə qəbulunda da yeniliklər tətbiq olunub. Qanunvericiliyə edilən dəyişikliklər nəticəsində bu vəzifəyə qəbul üçün ali hüquq təhsili tələbi aradan qaldırılıb. Məqsəd vakansiyaların daha geniş namizəd bazası hesabına komplektləşdirilməsi və kadr imkanlarının artırılmasıdır.
Yeni qaydalarla elan edilən ilk müsabiqəyə 600-dən çox namizəd qatılıb. Onlardan 300-ə yaxını test imtahanından sonra növbəti mərhələyə – müsahibəyə vəsiqə qazanıb. Hazırda seçim prosesi davam edir. Müsabiqə nəticəsində seçiləcək dövlət və xüsusi icra məmurlarının 2027-ci ildən fəaliyyətə başlaması nəzərdə tutulur.
Penitensiar sistemdə müasirləşmə və məhkumların peşə hazırlığı
Penitensiar sahədə əsas hədəflərdən biri mövcud infrastrukturun yenilənməsi, saxlanma şəraitinin yaxşılaşdırılması və məhkumların cəmiyyətə qayıdışına dəstək verilməsidir. Bu məqsədlə yeni penitensiar komplekslərin tikintisinə başlanılıb. Planlaşdırmaya əsasən, 2030-cu ilədək təxminən 11 min nəfərin saxlanılması üçün müasir tələblərə cavab verən infrastrukturun yaradılması nəzərdə tutulur.
Məhkumların azadlığa çıxdıqdan sonra əmək bazarına inteqrasiyası da diqqət mərkəzindədir. Prezident İlham Əliyevin 2025-ci il iyunun 25-də təsdiq etdiyi 2025–2030-cu illəri əhatə edən Fəaliyyət Planına uyğun olaraq cəzaçəkmə müəssisələrində peşə təhsilinin inkişafı, məhkumların əmək bazarının tələblərinə uyğun bilik və bacarıqlara yiyələnməsi istiqamətində tədbirlər görülür.
Bu istiqamətdə “N.Ə.F.Ə.S.” – Nailiyyət, Əməkdaşlıq, Fərdi inkişaf, Əmək və Sosial inteqrasiya layihəsi həyata keçirilməyə başlanılıb. Layihə məhkumların peşə öyrənməsini, praktiki bacarıqlar qazanmasını və cəza müddəti başa çatdıqdan sonra işlə təmin olunması üçün dövlət və özəl sektorla əməkdaşlığı nəzərdə tutur.
Layihə üzrə ilk tərəfdaş “Azərişıq” ASC olub. Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar xidmətinin 15 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində birgə peşə hazırlığı mərkəzi yaradılıb. Burada 22 məhkum elektrik montyoru ixtisası üzrə təlim və sertifikatlaşdırma proqramını başa vurub. Onlardan cəza müddəti tamamlanan biri “Azərişıq” ASC-də işlə təmin edilib.
Gələcəkdə layihənin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi, digər dövlət və özəl qurumlarla əməkdaşlığın qurulması, eləcə də əmək bazarında tələbat olan müxtəlif peşələr üzrə hər il 1500-ə yaxın məhkumun hazırlanması planlaşdırılır. Bu təşəbbüsün əsas məqsədlərindən biri məhkumların sosial həyata uyğunlaşmasına kömək etmək və təkrar cinayət törətmə riskini azaltmaqdır.
Probasiya xidmətində fərdi yanaşma
Azadlıqdan məhrumetmə ilə əlaqəli olmayan cəzaların icrası sahəsində də yeni yanaşmalar tətbiq edilib. Probasiya nəzarətində olan şəxslərlə fərdi işin gücləndirilməsi, onların sosial reabilitasiyasına yönələn mexanizmlərin genişləndirilməsi müsbət nəticələr verib.
Görülən tədbirlər nəticəsində probasiya şərtlərinin pozulması və həmin şəxslərin cəzaçəkmə müəssisələrinə göndərilməsi hallarında əhəmiyyətli azalma qeydə alınıb.
Sahənin gələcək inkişafını sistemli şəkildə təmin etmək üçün “Azərbaycan Respublikasında probasiya sahəsinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Konsepsiya” layihəsi hazırlanaraq aidiyyəti üzrə təqdim edilib.
Məhkəmə ekspertizasında yeni mərhələ
Məhkəmə ekspertizası sahəsinin inkişafı, peşəkar kadr potensialının gücləndirilməsi və elmi yanaşmaların praktikaya tətbiqi də islahatların mühüm istiqamətlərindəndir.
Prezidentin 2025-ci il dekabrın 11-də imzaladığı 844 nömrəli Sərəncamla təsdiqlənən 2026–2030-cu illər üzrə Konsepsiya çərçivəsində bu sahədə bir sıra institusional tədbirlər həyata keçirilib. Yüksəkixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması, elmi-tədqiqat imkanlarının genişləndirilməsi və elmlə praktika arasında əlaqələrin gücləndirilməsi məqsədilə əməkdaşlıq memorandumları imzalanıb.
Eyni zamanda ekspertiza fəaliyyətində vahid standartların və metodoloji yanaşmaların formalaşdırılması, xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi istiqamətində işlər görülüb.
Sahədə yeniliklərdən biri də özəl məhkəmə ekspertizası institutunun tətbiqinə hazırlıqdır. Bununla bağlı zəruri təşkilati işlər tamamlanıb, özəl ekspert kimi fəaliyyət göstərmək istəyən şəxslər üçün icbari təlimlər başa çatdırılıb. Hazırda ilk özəl ekspertlərin şəhadətləndirilməsi prosesi aparılır.
Rəqəmsallaşma və süni intellekt tətbiqi genişlənir
Son bir ildə ədliyyə sistemində rəqəmsal həllərin tətbiqi daha geniş miqyas alıb. Elektron xidmətlərin artırılması, məlumat bazalarının dəqiqliyinin yüksəldilməsi, vətəndaş müraciətlərinin operativ cavablandırılması və süni intellekt texnologiyalarından istifadə bu istiqamətdə əsas prioritetlər olub.
Əhalinin Dövlət Reyestrində fərdi identifikasiya nömrəsi (FİN) əsasında məlumatların dəqiqliyi ötən illə müqayisədə 80 faizdən 99 faizə yüksəlib.
Ədliyyə Nazirliyi və Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin birgə istifadəyə verdiyi “e-qanun.ai” platforması da istifadəçilərin diqqətini cəlb edib. Süni intellekt dəstəkli hüquqi axtarış sistemi olan platformada qeydiyyatdan keçənlərin sayı 290 minə, emal olunan sorğuların sayı isə 4 milyona çatıb.
İcra işləri üzrə məlumatların əldə edilməsini asanlaşdıran “Mobil icra” tətbiqinin istifadəçi sayı 50 minə yüksəlib. Tətbiq borclulara və tələbkarlara icra prosesinin gedişi ilə bağlı zəruri məlumatları real vaxt rejimində izləmək imkanı verir.
“Mobil notariat” tətbiqində də istifadəçi sayında ciddi artım müşahidə olunub. İstifadəçi auditoriyası ötən illə müqayisədə iki dəfə artaraq 2 milyon 300 mini ötüb. Tətbiq vasitəsilə hər gün orta hesabla 3700 elektron notariat əməliyyatı həyata keçirilir. Bundan əlavə, platformada mövcud olan 17 notariat xidmətinin “myGov” portalı üzərindən də təqdim edilməsi təmin olunub.
Rəqəmsal yeniliklər penitensiar müəssisələrdə də tətbiq edilir. Məhkumların distant tibbi müayinəsi və görüşlərin onlayn qeydiyyatı xidmətlərinə daha 5 penitensiar müəssisə qoşulub. Nəticədə 900-dən çox şəxs bu imkanlardan yararlanıb.
Süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi də yeni mərhələyə qədəm qoyub. Vətəndaş müraciətlərinin təhlili və cavablandırılmasını avtomatlaşdıran, notariat fəaliyyəti zamanı hüquqi sənədlər əsasında axtarış və izahlar təqdim edən modellər hazırlanıb.
Bununla yanaşı, “881” Çağrı Mərkəzinin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi üçün süni intellekt əsaslı virtual operator yaradılıb və onun pilot tətbiqinə başlanılıb.
Ədliyyə xidmətlərində yeni hədəflər
Beləliklə, son bir il ərzində Azərbaycan ədliyyə sistemində bir sıra istiqamətlər üzrə yeniliklər həyata keçirilib. İcra fəaliyyətində yeni kadr və idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi, penitensiar müəssisələrin müasirləşdirilməsi, məhkumların peşə hazırlığının təşkili, probasiya xidmətinin inkişafı, məhkəmə ekspertizasında özəl sektorun iştirakına şərait yaradılması bu dəyişikliklərin əsas istiqamətlərini təşkil edib.
Rəqəmsal platformaların istifadəçi sayının artması və süni intellekt əsaslı xidmətlərin tətbiqi isə vətəndaşların hüquqi xidmətlərə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından diqqət çəkir. Qarşıdakı dövrdə həyata keçiriləcək tədbirlərin əsas məqsədi ədliyyə sistemində xidmət keyfiyyətini, operativliyi və səmərəliliyi daha da artırmaqdır.
© realist.az
Arzu, təklif və şikayətlərinizi bizə bildirin


